Nội dung
Nhiều người trì hoãn việc tập vì nghĩ phải sắm đủ đồ trước: xà, tạ, thảm, máy móc. Thực tế, bạn có thể bắt đầu calisthenics ngay hôm nay mà không cần mua gì. Toàn bộ chương trình trong ứng dụng Calisthelics chỉ cần sàn nhà và một bức tường.
Dù vậy, một vài dụng cụ sẽ mở ra những bài tập mới — nhất là các bài kéo. Bài này đi qua từng món theo thứ tự nên mua, cách chọn và lắp đặt an toàn, những thứ có cũng được, và những lưu ý khi tự chế hay tập ở công viên.
Bắt đầu với số 0: sàn nhà và bức tường
Chỉ với sàn và tường, bạn đã có bài cho gần như mọi nhóm chuyển động chính. Thứ duy nhất còn thiếu là kéo người lên xà.
- Đẩy: từ hít đất tựa tường đến hít đất pseudo planche; bức tường còn giúp bạn tập trồng chuối tựa tường.
- Chân và hông: ngồi dựa tường, squat, pistol squat, nâng hông.
- Lưng: chuỗi bài nằm sấp như siêu nhân (giữ) và nằm sấp Y-T-W, thay cho kéo xà.
- Thân giữa và sức bền: plank, hollow hold, burpee — chỉ cần một khoảng sàn.
Một chiếc khăn gấp đôi đỡ đầu gối khi tập quỳ; một bậc cầu thang chắc chắn có thể làm chỗ chống tay cho hít đất nghiêng. Đừng để việc chưa có dụng cụ trở thành lý do chưa bắt đầu.
Thứ tự ưu tiên khi mua
Khi đã tập đều vài tuần và muốn mở rộng, đây là thứ tự gợi ý. Nó dựa trên một câu hỏi đơn giản: món nào mở ra nhiều bài tập mới nhất mà bạn chưa thể làm được?
| Dụng cụ | Mở ra những gì | Khi nào nên mua |
|---|---|---|
| 1. Xà đơn | Treo người, pull-up, chin-up, nâng chân khi treo — nhóm kéo đầy đủ | Khi bạn đã tập đều và muốn tập lưng trọn vẹn |
| 2. Dây kháng lực | Pull-up có trợ lực, khởi động vai, bài bổ trợ | Cùng lúc hoặc ngay sau xà đơn |
| 3. Thảm tập | Tập sàn êm hơn, ít trơn hơn | Bất cứ lúc nào; khăn dày tạm thay được |
| 4. Parallettes | Hít đất sâu hơn, cổ tay ở tư thế trung tính, L-sit | Khi cổ tay khó chịu, hoặc bắt đầu tập L-sit, trồng chuối |
| 5. Vòng treo | Kéo ngang (rows), dip, hít đất trên vòng, muscle-up | Khi các bài cơ bản đã vững |
| 6. Xà kép hoặc giá dip | Dip, L-sit, chống người tay thẳng | Khi gần nhà không có công viên có xà kép |
| 7. Áo tạ hoặc balo | Thêm tải khi bài khó nhất đã quá nhẹ | Khi bạn làm được nhiều cái sạch ở bài khó nhất |
| 8. Phấn, băng cổ tay | Bám xà chắc hơn, đỡ cổ tay | Khi thật sự cần |
Xà đơn: chọn loại nào, lắp sao cho an toàn
Xà đơn là món đáng mua nhất, vì kéo là nhóm duy nhất không thể tập trọn vẹn chỉ với sàn và tường. Có ba nhóm phổ biến, mỗi nhóm có điểm mạnh và giới hạn riêng.
Xà gắn khung cửa
Có hai kiểu: loại gác lên khung cửa và tì vào tường, và loại vặn nong ra hai bên khung cửa. Ưu điểm là không cần khoan. Nhược điểm: loại nong giữ bằng lực ép nên có thể trượt, còn loại gác có thể làm hỏng khung cửa yếu. Chỉ dùng với khung cửa chắc chắn, đo bề rộng khung trước khi mua, và mỗi lần treo hãy kiểm tra xà đã ngồi đúng chỗ.
Xà gắn tường hoặc gắn trần
Loại bắt vít cố định là lựa chọn chắc nhất tại nhà nếu lắp đúng. Tường phải là bê tông hoặc gạch đặc; với tường gạch lỗ, vách thạch cao hay trần thạch cao, đừng tự lắp — hãy hỏi thợ có kinh nghiệm hoặc chọn loại khác. Dùng loại tắc kê (bu lông nở) phù hợp với vật liệu tường, và chừa đủ khoảng trống phía trên xà để đầu không chạm trần khi kéo lên.
Khung xà đứng
Khung đứng tự do, thường kèm xà kép, không cần khoan và tập được nhiều bài. Đổi lại, nó chiếm chỗ, và có thể rung hoặc nghiêng nếu chân đế hẹp hay sàn không phẳng. Chọn khung chân đế rộng, chắc chắn, và tránh đu người mạnh trên khung nhẹ.
Dù chọn loại nào, hãy kiểm tra những điểm sau:
- Tải trọng ghi trên sản phẩm cao hơn nhiều so với cân nặng của bạn. Khi đu hay hạ người nhanh, lực tác động có thể vượt xa trọng lượng cơ thể.
- Thử tải từ từ: treo người khi chân vẫn chạm đất, rồi mới nhấc dần chân lên.
- Kiểm tra ốc vít, mối hàn, độ chắc định kỳ, nhất là trong vài tuần đầu sau khi lắp.
- Khoảng trống an toàn: phía dưới không có đồ đạc sắc cạnh, phía trên đủ chỗ cho đầu.
- Tay nắm vừa tay và có lớp bọc không trơn.
Dây kháng lực, thảm và parallettes
Dây kháng lực
Có hai loại chính: dây vòng dài dùng cho pull-up có trợ lực, khởi động và bài vai; và dây vòng ngắn (mini band) cho bài hông, mông. Mỗi loại có nhiều mức lực, thường phân biệt bằng màu. Hai, ba mức là đủ để giảm dần trợ lực theo thời gian. Cách dùng dây cho pull-up có trong bài về xà đơn.
An toàn với dây là chuyện nghiêm túc: dây đứt hay tuột khi đang căng có thể quất vào mặt và mắt. Kiểm tra vết nứt, vết rách nhỏ trước mỗi buổi, thay ngay khi thấy hư hại, cất dây tránh nắng và nơi nóng vì cao su dễ lão hóa, và chỉ móc dây vào điểm neo chắc chắn.
Thảm tập
Thảm giúp các bài quỳ, nằm sấp, nằm ngửa êm hơn, và giúp bạn không trượt trên sàn gạch men ướt mồ hôi. Chọn thảm có mặt bám tốt, đủ dày để quỳ không đau nhưng không quá mềm khiến bạn chênh vênh khi đứng một chân. Một tấm thảm yoga thông thường là đủ cho phần lớn bài calisthenics.
Parallettes
Parallettes là hai tay cầm thấp đặt trên sàn. Chúng giữ cổ tay ở tư thế trung tính, cho phép hít đất xuống sâu hơn, và là dụng cụ quen thuộc cho L-sit, tuck planche, trồng chuối. Chọn loại chân đế rộng, đế chống trượt, tay cầm vừa lòng bàn tay.
Tự làm parallettes từ ống nhựa là cách phổ biến, nhưng ống mỏng có thể cong hoặc nứt — chọn ống thành dày, khớp nối dán chắc, hoặc dùng loại gỗ, kim loại. Nếu chưa có, hai chiếc ghế vững hay hai khối gỗ chắc có thể tạm thay cho L-sit, như phần 9 đã gợi ý.
Vòng treo và xà kép
Vòng treo
Vòng treo (gymnastic rings) là dụng cụ đa năng nhất sau xà đơn: kéo ngang cho người mới, dip, hít đất trên vòng, và cả muscle-up. Vì vòng chuyển động tự do, hầu hết bài đều khó hơn và đòi hỏi kiểm soát vai tốt hơn so với trên xà cố định. Kéo ngang trên vòng là ngoại lệ dễ chịu: chỉ cần đổi độ nghiêng của người, bạn chỉnh được độ khó cho mọi trình độ.
Vòng gỗ thường cho cảm giác bám tốt hơn khi tay ra mồ hôi; vòng nhựa bền hơn nếu để ngoài trời. Dây treo nên có khóa chắc và vạch đánh số để chỉnh hai bên bằng nhau. Treo vòng lên xà đơn chắc chắn, xà ở công viên, hoặc dầm nhà đã được thợ kiểm tra — không treo lên móc trần không rõ tải trọng.
Dip trên vòng khó và nặng cho vai hơn nhiều so với dip trên xà kép. Hãy bắt đầu bằng giữ tư thế chống tay thẳng trên vòng (support hold), vòng sát thân, trước khi tập dip.
Xà kép và giá dip
Xà kép dành cho dip, L-sit và các bài chống người. Nếu gần nhà có công viên có xà kép, bạn có thể bỏ qua món này. Nếu mua, chọn loại chân đế rộng, khoảng cách hai thanh vừa với vai, và không rung khi bạn chống lên. Đừng tập dip trên ghế có bánh xe hay ghế nhựa nhẹ.
Tạ đeo, phấn và những thứ không cần vội
Những món dưới đây chỉ cần khi bạn đã tập được một thời gian, hoặc hoàn toàn không cần:
- Áo tạ hoặc balo: khi bài khó nhất bạn đang tập đã quá nhẹ, thêm tải là cách tăng tiến đơn giản. Một chiếc balo chắc đựng sách hoặc chai nước là đủ để thử; xếp đồ sát lưng, cài dây chặt, tăng từng chút một.
- Phấn: giúp bám xà khi tay ra mồ hôi, nhất là trong thời tiết nóng ẩm. Phấn nước ít bụi hơn khi tập trong nhà.
- Băng cổ tay: đỡ cổ tay khi tập nhiều trồng chuối hay planche. Băng hỗ trợ chứ không chữa đau; nếu cổ tay đau thường xuyên, hãy giảm tải và hỏi bác sĩ hoặc chuyên viên vật lý trị liệu.
- Găng tay: tùy thích. Nhiều người thích tay trần với phấn vì cảm nhận xà rõ hơn.
- Đai rung, đai đổ mồ hôi, máy “giảm mỡ”: không giúp gì cho calisthenics. Khoản tiền đó dành cho một chiếc xà chắc chắn hay vài bữa ăn đủ đạm sẽ có ích hơn.
Công viên ngoài trời và đồ tự chế
Nhiều công viên ở các thành phố Việt Nam có khu dụng cụ tập thể dục ngoài trời, đôi khi có cả xà đơn, xà kép — một phòng tập miễn phí nếu bạn biết dùng. Vài lưu ý:
- Kiểm tra xà trước khi treo: lắc thử, nhìn chân đế, mối hàn, vết gỉ.
- Kim loại phơi nắng có thể rất nóng, sau mưa thì trơn. Mang theo khăn, và tập vào sáng sớm hoặc chiều tối.
- Nền dưới xà nên bằng phẳng, không có vật cứng sắc cạnh.
- Nhường lượt và giữ gìn dụng cụ chung.
Tự chế có thể an toàn nếu bạn cẩn thận, nhưng đây cũng là nơi xảy ra nhiều tai nạn nhất. Nguyên tắc chung: thứ gì phải chịu toàn bộ trọng lượng của bạn khi đang treo hoặc chống thì phải được thiết kế, hoặc được kiểm tra, để chịu tải đó.
- Không kéo xà trên ống nước, thanh treo rèm, mép cửa, lan can, khung cửa sổ hay cành cây chưa kiểm tra.
- Chỉ tập kéo ngang dưới gầm bàn khi bàn thật nặng, chắc và không thể lật.
- Ghế dùng để chống tay phải là ghế chắc, không có bánh xe, đặt sát tường để không trượt.
- Đồ tự làm bằng gỗ hay ống: thử tải dần dần và kiểm tra lại thường xuyên.
Tóm lại
Thứ tự gọn: sàn và tường → xà đơn → dây kháng lực → thảm → parallettes → vòng treo → những món khác khi thật sự cần. Mua từng món, lắp chắc, kiểm tra thường xuyên.
Bạn chưa cần mua gì để bắt đầu: vào tập ngay với chương trình không dụng cụ, hoặc làm bài kiểm tra xếp level trước để biết điểm xuất phát. Nếu bạn đang cân nhắc giữa tập ở nhà và đi phòng tập, bài gym và calisthenics sẽ giúp bạn quyết định.